فقهاي نامدار شيعه

عبد الرحيم عقيقى بخشايشى

- فهرست مطالب -


پيشگفتار

كاربرد فقه
طبقات فقهاء:
اهميت فقه و فقهاء:
امانتداران شريعت:
تاريخ و جامعه:
انحراف مسير تاريخ:
نگاهى به كتابهاى موجود:
تشكر و سپاسگزارى:

1- على بن بابويه قمى

گفتار استاد:
على بن بابويه كيست؟
گفتار ابن نديم:
تاليفات او:
مورد عنايت و توجه:
وفات او:

2- محمد بن مسعود عياشى سمرقندى

گفتار استاد:
عياشى كيست؟
گفتار مرحوم مدرس:
قرين سعادت:
گفتار مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى:
گفتار آية الله سيد حسن صدر:
ارادت به اهل بيت(ع):
گفتار صاحب سفينه:
گفتار مؤلف جامع الرواة:
تاليفات او:
فرزندان او:
وفات او:

3- ابن ابى عقيل عمانى

گفتار استاد:
گفتار صاحب رياض:
گفتار نجاشى:
گفتار شيخ طوسى:
گفتار بزرگان در حق او:
گفتار اردبيلى:
گفتار مرحوم سيد صدر:
گفتار مرحوم آية الله خويى:
وفات او:

4- ابن جنيد اسكافى

گفتار استاد:
ابن جنيد و روزگار او:
گفتار نجاشى:
گفتار سيد صدر:
گفتار صاحب معجم رجال الحديث:
تاليفات او:
وفات او:

5- شيخ مفيد(ره)

گفتار استاد:
شيخ مفيد و روزگار زندگى او:
بازگشت‏به خويشتن:
مكتب مفيد:
مفيد از ديدگاه دانشمندان شيعه:
نظر دانشمندان اهل سنت:
اساتيد او:
شاگردان او:
تاليفات او:
وفات او:

6- سيد مرتضى علم الهدى

گفتار استاد:
علم الهدى از ديدگاه دانشمندان اهل سنت:
يكى از اساتيد ادبيات مصر گويد:
حوزه درسى او:
داستان آغاز تحصيل او:
اساتيد و شاگردان او:
تاليفات او:
لقب علم الهدى:
مناعت طبع و ملكات فاضله او:
وقف ملك براى هزينه فقهاء:
كتابخانه او:
وفات او:

7- شيخ ابو جعفر طوسى ، مؤسس حوزه نجف

گفتار استاد:
ولادت:
كتابهاى مرجع:
كرسى تدريس در بغداد:
گفتار نجاشى:
گفتار حاج آقا بزرگ تهرانى:
مقام و موقعيت‏شيخ طوسى:
مجتهدى كه مرجعيت مجتهدان را داشت:
گفتار بحر العلوم:
فرزندان شيخ:
وفات شيخ:

8- قاضى عبد العزيز حلبى (ابن البراج)

گفتار استاد:
گفتار ارباب تراجم در باب او:
تاليفات او:
وفات او:

9- شيخ ابو الصلاح حلبى

گفتار استاد:
ولادت و عصر زندگى او:
ولادت:
اساتيد او:
گفتار بزرگان در حق او:
توثيق بزرگان:
گفتار صاحب مجمع البحرين:
گفتار صاحب معجم رجال الحديث:
فرزندان او:
آثار و تاليفات او:
وفات او:

10- حمزة بن عبد العزيز ديلمى (سلار ديلمى)

گفتار استاد:
زندگى او:
گفتار صاحب ريحانه:
تاليفات او:
شاگردان او:
وفات او:

11- سيد ابو المكارم ابن زهره

گفتار استاد:
ابو المكارم و عصر زندگى او:
نياكان او:
آراء دانشمندان درباره او:
گفتار صاحب رياض:
سخن علامه مجلسى در بحار:
گفتار مرحوم مدرس:
خاندان زهره:
داستان جالبى از زندگى ابن زهره:
اساتيد او:
شاگردان او:

12- ابن حمزه معروف به عماد الدين طوسى

گفتار استاد:
ولادت:
تاليفات او:
گفتار صاحب رياض:
گفتار صاحب روضات:
وفات او:

13- محمد بن ادريس حلى

گفتار استاد:
ولادت او:
سرزمين حله:
ابن ادريس در نظر محققين:
ابن ادريس خبر واحد را نمى‏پذيرد:
آيا ابن ادريس نوه شيخ طوسى است؟
وفات وى:

14- شيخ ابو القاسم جعفر بن حسن ‏« محقق حلى‏»

گفتار استاد:
ولادت و تحصيلات او:
استاد چهار صد مجتهد نامدار:
از اشعار او:
اساتيد او:
شاگردان او:
تاليفات او:
محقق و خواجه نصير الدين طوسى:
گفتار مرحوم افندى در اين مورد:
وفات او:

15- شيخ حسن بن يوسف حلى (علامه حلى)

گفتار استاد:
ولادت او:
عصر زندگى او:
اساتيد او:
مشايخ روايتى او:
شاگردان او:
تاليفات او:
گفتار تفرشى:
گفتار صاحب مستدرك:
گفتار صاحب رياض:
دانشمندان اهل سنت و علامه:
وفات او:

16- فخر المحققين حلى فرزند علامه حلى

گفتار استاد:
استعداد و نبوغ وى:
نظريه ديگر:
تحقيق و بررسى در اين مورد:
فخر المحققين در نظر علامه:
استاد-شاگردان:
تاليفات او:
وفات و مدفن او:

17- شهيد اول شمس الدين بن مكى محمد

گفتار استاد:
شهيد و شهادت:
ولادت و شهرت او:
خاندان پربركت:
اساتيد او:
مشايخ روايتى و اجازه:
شاگردان او:
تاليفات و آثار او:
خصوصيات روحى و جسمى او:
عامل شهادت:

18- فاضل مقداد سيورى حلى

گفتار استاد:
گفتار بزرگان در حق او:
1- گفتار صاحب رياض:
گفتار صاحب روضات:
3- گفتار صاحب ريحانة الادب:
تاليفات او:
وفات او:

19- احمد بن فهد حلى اسدى

گفتار استاد:
گفتار ديگران درباره او:
مناظره و گفتگو با ارباب مذاهب:
شاگردان او:
وفات او:

20- شيخ الاسلام على بن هلال جزائرى

گفتار استاد:
عنوان شيخ الاسلام چيست؟
گفتار دانشمندان درباره او:
گفتار صاحب رياض:
وفات او:

21- محقق كركى يا محقق ثانى

گفتار استاد:
محقق دوم،صاحب جامع المقاصد:
گفتار ديگران در حق او:
1- شهيد ثانى:
2- سيد نعمت الله جزائرى:
3- صاحب رياض العلماء:
4- گفتار صاحب امل الآمل:
5- گفتار صاحب ريحانة الادب:
تاليفات او:
فرزند او:
شاگردان او:
وفات او:

22- زين الدين على بن احمد «شهيد ثانى‏»

گفتار استاد:
سفرهاى علمى:
شهرت علمى:
اقامت دائمى در موطن اصلى:
عظمت‏شخصيت او:
كار و تلاش:
اساتيد شهيد ثانى:
تاليفات و آثار علمى شهيد ثانى:
الف- كتب و رسالات فقهى:
ب-كتب درايه:
ج-كتب اصول فقه:
د-كتب مربوط به حديث:
ه-كتب ادعيه:
و-كلام:
ز-تفسير:
ح-نحو:
ط-اخلاق و عرفان دينى:
ماجراى شهادت او:

23- احمد بن محمد اردبيلى «مقدس اردبيلى‏»

گفتار استاد:
ولادت او:
گفتار دانشمندان درباره او:
گفتار محدث نورى:
گفتار محدث قمى:
كرامات روحى و فضايل اخلاقى:
نامه او به شاه عباس:
اساتيد او:
شاگردان او:
تاليفات و آثار او:
وفات او:

24- شيخ بهاء الدين محمد عاملى ‏« شيخ بهائى‏»

گفتار استاد:
ولادت:
منزلت علمى و قلمى او:
عصر زندگى او:
اساتيد او:
شاگردان او:
تاليفات او:
الف-فقه(29 جلد):
ب-علوم قرآنى(9 جلد):
ج-حديث(2 جلد):
د-ادعيه و مناجات(6 جلد):
ه-اصول اعتقادات(5 جلد):
و-اصول فقه(5 جلد)
ز-رجال و اجازات(8 جلد):
ح-ادبيات و علوم عربى(28 جلد):
ط-وقايع الايام(1 جلد):
ى-رياضيات(20 جلد):
ك-حكمت و فلسفه(3 جلد):
ل-علوم غريبه(4 جلد):
سخنى در تاريخ وفات او:

25- ملا محمد باقر سبزوارى

گفتار استاد:
تاليفات او:
وفات او:

26- محقق خوانسارى

گفتار استاد:
اساتيد او:
شاگردان او:
تاليفات او:
وفات او:

27- آقا جمال خوانسارى

گفتار استاد:
تاليفات او:
وفات او:

28- فاضل هندى

گفتار استاد:
ولادت او:
تاليفات و آثار او:
وفات او:

29- علامه وحيد بهبهانى (استاد الكل)

گفتار استاد:
ولادت او:
نسب او:
مهاجرت به بهبهان:
سفر به كربلا:
تاليفات او:
اساتيد و شاگردان او:
وفات او:

30- آية الله سيد محمد مهدى بحر العلوم

گفتار استاد:
آثار علمى و عملى بحر العلوم:
«بحر العلوم‏»چرا؟:
گفتار بزرگان:
شاگردان او:
آثار و كتب او:
رسيدگى به حال بينوايان:
وفات او:

31- آية الله شيخ جعفر كاشف الغطاء

گفتار استاد:
ستايش بزرگان از كاشف الغطاء:
اخلاق كاشف الغطاء:
آثار علمى و شاگردان كاشف الغطاء:
تاليفات شيخ:
وفات او:

32- آية الله سيد جواد حسينى عاملى

اساتيد او:
شاگردان او:
تاليفات او:
احترام استاد:
ترجمه گفتار او:
حادثه دلخراش حمله وهابيها:
وفات او:

33- شيخ محمد حسن صاحب جواهر

گفتار استاد:
ولادت:
پدر و مادر:
موقعيت‏سياسى نجف:
اساتيد او:
شاگردان او:
ديدگاه صاحب جواهر نسبت‏به شيخ مرتضى:
نامه به سعيد العلماء و جواب ايشان:
حفر كانال نجف اشرف:
گفتار ديگران درباره او:
وفات او:

34- شيخ مرتضى انصارى

گفتار استاد:
ولادت او:
مسافرت به كربلا:
مسافرت به مشهد:
مبتكر علم اصول جديد:
اخلاق و رفتار شيخ:
نماز استيجارى:
حاشيه نويسان محقق:
سبك نگارش او:
اساتيد شيخ:
مجيزين شيخ:
شاگردان او:
آثار و تاليفات ارزنده شيخ انصارى(ره):
وفات او:

35- ميرزاى شيرازى

گفتار استاد:
ولادت:
تحصيلات:
گزينش ميرزا به مرجعيت و زعامت دينى:
سيرت ميرزا در دوران زعامت:
حافظه ميرزا:
خرد ميرزا:
شيوه ميرزا در رسيدگى به امور:
اخلاق او:
كرامات ميرزا:
تاليفات و تصنيفات:
اقدامات و اصلاحات عملى ميرزا:
تحريم تنباكو:
سفر سوم ناصر الدين شاه به اروپا:
قيام مردم شيراز:
قيام مردم تبريز:
قيام مردم اصفهان:
متن حكم:
حكم تبعيد ميرزاى آشتيانى:
وفات ميرزا:

36- آخوند ملا محمد كاظم خراسانى

گفتار استاد:
تاليفات او:
سياست:
مبارزه با اومانيسم و لامذهبى:
تلگراف آخوند خراسانى به آية الله انگجى:
وفات او:

37- ميرزا محمد تقى شيرازى‏ «ميرزاىدوم‏»

تاليفات او:
موقعيت عراق و نجف:
اشغال نيروهاى اجنبى:
گفتار حاج آقا بزرگ تهرانى:
گفتار مرحوم صدر:
نامه تكان دهنده:
تامين اعتبار جهاد:
نامه دوم:
هم‏رزمان مرحوم ميرزا:
شهيدان فضيلت:
وفات او:

38- آية الله العظمى سيد كاظم طباطبايى يزدى

ولادت و تحصيلات او:
تاليفات او:
نمونه‏اى از اشعار او:
بناهاى خيريه:
شهادت فرزند:
شخصيت‏سيد از زبان بيگانه:
فتواى او درباره جهاد با استعمار غرب:
وفات او:

39- آية الله شيخ الشريعة اصفهانى

ولادت و رشد و نماى او:
سفر حج:
امتيازات شيخ شريعت:
تاليفات او:
شاگردان او:
مرجعيت او:

40- آية الله علامه نائينى

گفتار استاد:
ولادت:
مقام علمى او:
شاگردان و تاليفات او:
اخلاق و ملكات آية الله نائينى:
خدمات سياسى و اجتماعى او:
انقلاب عراق و نقش آية الله نائينى:
تبعيد مراجع شيعه به ايران:
وفات او:

41-آية الله العظمى حاج شيخ عبد الكريم حائرى

ولادت:
هجرت به اراك و قم:
تاسيس حوزه علميه قم:
توطئه كشف حجاب:
ولاى به اهل بيت(ع):
خدمات ارزنده آية الله حائرى نسبت‏به مستضعفين:
شاگردان آية الله حائرى:
نظر مرحوم آية الله شيخ مرتضى حائرى در مورد استاد و والد خويش:
1- توجه به حقوق همسر:
2- ايثار به ديگران:
3- گرسنگى خانواده در شب رحلت مؤسس حوزه علميه قم:
تاليفات آية الله حائرى:
وفات آية الله حائرى:

42- آية الله العظمى سيد ابو الحسن اصفهانى

ولادت:
صفات و اخلاق او:
صبر و پايدارى:
دخالت در امور سياسى:
متن فتواى آية الله اصفهانى:
حادثه مسجد گوهرشاد:
شاگردان مكتب او:
وفات:

43- آية الله العظمى حاج حسين طباطبايى قمى

اساتيد ايشان:
تاليفات ايشان:
تحصيل در سامراء:
آية الله قمى و مشهد:
ايستادگى در برابر ظلم و تقوى:
سرباز امام زمان(عج):
درخواستهاى پنجگانه از دولت ايران:
عبرت از تاريخ:
قضيه گوهرشاد از زبان آية الله اراكى:
گفتار آية الله العظمى مرعشى:
وفات او:

44-آية الله العظمى حاج ميرزا محمد فيض قمى

اصرار در مهاجرت:
شاگردان:
ترويج‏براى خدا:
تاليفات:
اخلاف شايسته:
وفات:

45- آية الله العظمى سيد محمد تقى خوانسارى

ولادت:
نقش معظم له در نگهدارى حوزه:
نماز استسقاء:
ويژگيها و خصوصيات:
تاليفات:
شاگردان:
گفتار صاحب نقباء البشر:
وفات او:
خواب راستين:
در رثاى او:

46- آية الله العظمى سيد محمد حجت كوه‏كمرى

ولادت و نسب:
بيوگرافى اجمالى:
ويژگيها و خصوصيات روحى آية الله حجت:
آثار و خدمات:
دخالت در امور سياسى:
گفتار صاحب ريحانة الادب:
آثار و تاليفات:
رحلت:

47- آية الله سيد صدر الدين صدر عاملى موسوى

مولد خاندان صدر:
اساتيد او:
گفتار سيد عليرضا ريحان يزدى:
آل صدر الدين:
دوران فترت:
دوران مرجعيت:
اخلاق و ويژگيها:
حق استاد:
آثار و تاليفات:
گفتار كوتاه مرحوم خيابانى:
يادگارهاى ارزنده:
وفات او:

48- آية الله العظمى سيد حسين بروجردى

گفتار شهيد استاد مطهرى:
1- آشنايى با تاريخ فقه:
2- تبحر در شناخت رجال:
3- آشنايى با مكاتب فقهى:
توضيح مطلب:
آثار تاريخى:
شاگردان او:
تاليفات او:
وفات او:

49- آية الله العظمى سيد عبد الهادى شيرازى

ولادت و نسب:
خصوصيات و ويژگيها:
مراتب علمى:
ورع و تقوى:
از دست دادن بينايى:
آثار و تاليفات:
يادگارهاى او:

50- آية الله العظمى حاج آقا سيد محمد محقق داماد

ولادت:
حوزه درس فعال:
خصوصيات و روحيات:
آثار و تاليفات:
فرزندان و اخلاف:
تاريخ وفات:

51- آية الله العظمى سيد محسن طباطبائى حكيم

ولادت:
اساتيد او:
شاگردان ايشان:
تاليفات او:
فعاليتهاى سياسى او:
1-حضور شجاعانه در جبهه:
2-تكفير حزب شيوعى و اشتراكى:
3-كمك به جنبشهاى آزادى‏بخش:
4-شركت در نهضت اسلامى ايران:
الف-تلگراف ايشان به مرحوم آية الله بهبهانى:
ب-تلگراف دعوت از مراجع عظام قم:
ج-محكوم نمودن عوامل فاجعه 15 خرداد:
آثار و ابنيه:
فرزندان آن مرحوم:
وفات آن بزرگوار:

52- آية الله العظمى ملا على معصومى همدانى

ولادت:
تقرب پيش استاد:
خاطره‏اى از آن روزگاران:
مقامات علمى:
ويژگيهاى اخلاقى:
مقامات معنوى:
عباى وصله‏دار:
تبادل رمز بين دو همرزم:
پايگاه روحانيت غرب كشور:
عشق به استاد:
عبادت و تهجد:
تاثير سخن:
طبع شعر:
حاضر جوابى و بديهه‏گويى:
خصوصيت مجلس او:
اساتيد او:
جمعى از شاگردان او:
آثار و تاليفات:
خدمات اجتماعى و فرهنگى:
چند داستان شيرين:
2-تفرس به سنت:
اخلاف و فرزندان:
وفات او:

53- آية الله العظمى حاج سيد احمد خوانسارى

تحصيلات:
اقامت در تهران:
مرجعيت عمومى:
تاليفات:
وفات:
دو اعلاميه تسليت:
پيام آية الله العظمى گلپايگانى:
تحليلى جزئى از دو تسليت مهم:

54- آية الله العظمى سيد روح الله الموسوى الخمينى

ولادت:
مدرس عاليقدر حوزه:
مكتب درسى و تربيتى امام خمينى:
اساتيد او:
شاگردان او:
آثار و تاليفات امام:
تشكيل حكومت اسلامى:
رحلت:

55- آية الله العظمى مرعشى نجفى

خدمات ارزشمند:
تاسيس كتابخانه:
مصاحبه با فرزند عاليقدر آن مرحوم:
تاليف و تصانيف و آثار علمى و سفرنامه‏ها:
اجازات و استجازات:
نقش او در انقلاب اسلامى:
يادى از سال 1384:
خصوصيات اخلاقى:
1-ساده زيستن:
2-عشق به كمال و علم:
3-استفاده از امكانات داخلى:
4-مداومت‏بر نماز جماعت:
5-ارادت به اهل بيت(ع):
بناها و آثار دينى:
عاشق كتاب:
تاسيس كتابخانه فعلى:
شيوه بهره‏بردارى از كتب خطى:
وصيتنامه:
نگهدارى كتابخانه:
رحلت:

56- آية الله العظمى سيد ابو القاسم خويى

ولادت:
اساتيد او:
عاشق تاليف و تدريس و تربيت‏شاگرد:
آثار و تاليفات او:
تقريرات دروس او:
توضيحاتى پيرامون آثار فقهى و اصولى آن مرحوم:
آثار فقهى معظم‏له:
آثار اصولى آية الله العظمى خوئى:
آثار ديگر آية الله العظمى خوئى:
مشايخ آية الله العظمى خوئى:
ويژگيهاى آية الله العظمى خوئى:
شاگردان او:
خدمات اجتماعى و آثار باقيه و جاودانى:
رحلت مظلومانه او:

57- آية الله العظمى سيد محمد رضا گلپايگانى

زندگى ايشان در شكل‏گيرى حوزه و تحولات آن:
حوزه پربركت:
در روزگار مراجع سه‏گانه:
ولادت:
گفتار مرحوم سيد ريحان الله يزدى:
اساتيد او:
خصوصيات علمى و اخلاقى:
اخلاص در توسل:
در عالم شهود:
استقلال حوزه:
فعاليتهاى سياسى و اجتماعى او:
روز شمار حوادث آن روز:
نمونه‏هايى از اعلاميه‏هاى پيش از پيروزى انقلاب:
پس از پيروزى انقلاب:
يك فقيه بزرگوار و اين همه خدمات:
تاليفات:
وفات او:
پيامهاى تسليت:

58- آية الله العظمى شيخ محمد على اراكى

ولادت:
سندى از تاريخ:
خصوصيات و ويژگيها:
نعمات الهى:
دوران تحصيل و اساتيد:
آشنايى با حضرت امام(ره):
مرجعيت:
تاليفات:
اقدامات اجتماعى و سياسى:
2-اقامه نماز جمعه:
3-امامت جماعت:
4-همگانى با انقلاب اسلامى:
5-حمايت از دفاع مقدس:
6-تاييد و تقويت رهبرى بعد از رحلت امام:
7-پيامها در مقاطع حساس:
8-مرجعيت:
وفات: